10.5. Фазалық траектория бойынша өтпелі процесті түрғызу

 

x, y, және t өсімшелерінің арасындағы байланыс фазалық траекторияның кез-келген нүктесінде келесі түрде сипатталуы мүмкін. Фазалық траекторияның АВ кіші алаң ортасында N нүктесін аламыз, оны түзу сызықты деп санаймыз (10-12 сурет). Онда осы алаң шегінде  шамасы түзусызықты заңдылық бойынша өзгереді:

 

                          (10-24)

 

  мұнда:   - АВ алаңындағы  туындының орташа шамасы.

 

β

α

β/2

А

d

a

B

xb

Ya,b,

y

x

xa

b

c

 

 

 

 

 

 

 


 

                 

 

 

 

10-12 сурет.

 

Фазалық траектория бойынша өтпелі процесті құрудың графикалық әдісі x, у және t шамаларының геометриялық байланысына негіздеоген. Бұл байланыс әр түрлі бүйірлі үшбұрыштардың фазалық траекторияға орнығуына негіздлген. Әр осындай үшбұрыш фазалық траекторияның сәйкес алаңы үшін Δt анықтайды, мысалы Δadb үшбұршы – АВ алаңы үшін. Δabc үшбұрышынан:

                                                                   (10-25)

 

(10-24) және (10-25) формулаларын ескеріп, Δabc және Δadb үшбұрышнан келесіні алуға болады:

                             (10-26)

Бұдан,  

                                    (10-27)

β бұрышын Δabc тікбұрышты үшбұрыштан да, Δabd әр түрлі бұрышты үшбұрышынан да алуға болады.

У1

У0

У2

β

У3

β

β

x1

 0

x3

x2

 t3

t2

 t1

 0

x

x

x0

У

 t0

 1

 3

 2

α

 α

α

 Δt

 Δt

 Δt

 t

Фазалық траектория

өтпелі процестің x(t) - қисығы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10-13 сурет. Өтпелі процесті құру

Өтпелі процестің жуықталған қисығын құру келесі жолмен орындалады:

1.     Фазалық траектория сызыладыя (10-13 сурет).

2.    Интегралдаудың тұрақты қадамы Δt таңдалады және  бұрышы анықталады. Мұнда, Δt кішірейуіне байланысты өтпелі процесті x(t) құру дәлдігі өсетініне назар аудару қажет.

3.    Бастапқа шарттармен анықталатын Х0 нүктесінен  бұрышпен Y1 нүктесінде фазалық траекториямен қиылысқанға дейін түзу жүргізіледі. Бір ауқытта х0 нүктесінен х (при t0) өсімен қиылысқанға дейін түзу түсіріп, 0 нүктесін аламыз.

4. Y1 нүктесінен β бұрышпен алдын жүргізілген түзуге жаңа түзу х1 нүктесін анықтайтын абсцисса өсімен қиылысқанға дейін жүргізіледі. Алынған мән х1, t1 (1-нүкте) жағдайында ізделуші функцияның x(t) жуықталған мәнін анықтайды.

5. Әр түрлі бүйірлі үшбұрышты құрудан алынған х1 нүктесі келесі әр түрлі бүйірлі бұрышты жоғарыда көрсетілген тәтіппен табу үшін ағымдағы нүкте ретінде алынады: х1 нүктесі х2 нүктесін табуға мүмкіндік береді, ал бұдан t2 (2-нүкте) жағдайында өтпелі процестің жаңа нүктесін табамыз.

6. Осылайша, өтпелі процестің келесі нүктелерін табамыз.

Осылайша, осы нүктелерді қосып, өтпелі процес қисығы алынады, бұл жуықтап оның ауқыт бойынша өтуін сипаттайды.